Over NPO Over NPO
Overzicht

Ondertiteling

NPO Ondertiteling TT888 zorgt voor ondertiteling van Nederlandstalige televisieprogramma’s van publieke omroepen. Het belangrijkste doel is het toegankelijk maken van programma’s voor dove en slechthorende kijkers.

Oorspronkelijk werd deze ondertiteling alleen uitgezonden via Teletekst. Vandaar de naam TT888. TT888 titels zijn niet vast in beeld zoals vertalingstitels. De kijker zet ze zelf aan en uit: klik hier.

Live ondertiteling met spraakherkenning
TT888 ondertitelt alle live-uitzendingen op NPO123 en themakanalen. Natuurlijk de NOS-Journaals en -sportuitzendingen maar ook de andere dagelijkse en wekelijkse programma’s zoals bijvoorbeeld M., Goedemorgen Nederland, Op1, Tijd voor MAX, EenVandaag.

De ondertitelaars maken hiervoor gebruik van spraakherkenningssoftware en ‘re-speaking’. Een redacteur ‘re-speakt’, of ‘tolkt’ zo woordelijk mogelijk wat gezegd wordt op tv. Dat wordt door de spraakherkenningssoftware omgezet in tekst in een ondertitel.
Bij de meeste programma’s krijgen wij beeld en geluid dus niet eerder binnen dan de kijker thuis. Daardoor loopt live-ondertiteling vaak enkele seconden achter. 

Het programma Het Klokhuis maakte een item over ondertiteling. Dit item kun je hier bekijken. Het tijdschrift Onze Taal schreef een uitgebreid artikel over live ondertiteling. Lees het artikel hier.

Hoe werkt live ondertiteling zonder uitzendvertraging?
Bij de meeste programma’s krijgen wij beeld en geluid dus niet eerder binnen dan de kijker thuis. Deze werkwijze hanteren we bij de meeste live-uitzendingen. De redacteur heeft een headset op met microfoontje en kijkt/luistert naar de uitzending zoals die op tv is:

  • Hij luistert naar het gesprokene en ‘re-speakt’ dat zo woordelijk mogelijk.
  • De computer zet zijn woorden om in tekst; een ondertitel.
  • De redacteur corrigeert eventuele foutjes die de spraakherkenner heeft gemaakt en brengt de titel in beeld. 
Live ondertitelen is luisteren, spreken en lezen tegelijkertijd. Soms kiest de redacteur ervoor een titel met een foutje in beeld te brengen omdat corrigeren te veel tijd kost. De uitzending gaat immers gewoon door.

Voor een goede herkenning van de woorden moet er duidelijk gesproken worden en moet de computer goed op de stem van de spreker zijn ingesteld. Elke redacteur heeft daarom een eigen spraakprofiel dat is afgestemd op zijn/haar manier van spreken. Om de ‘herkenning’ door de computer zo goed mogelijk te maken, worden specifieke namen en termen in het profiel geladen. Zo worden bijvoorbeeld hele voetbalelftallen en wielerpelotons ingevoerd opdat de namen tijdens live sportuitzendingen vlot foutloos in beeld verschijnen.

Hoe werkt live ondertiteling met uitzendvertraging?
Voor sommige live-programma’s is een speciale voorziening getroffen, waardoor de TT888-redactie de uitzending één minuut eerder te zien krijgt dan de kijker thuis. Die vertraging in de uitzending zorgt ervoor dat wij live-ondertiteling van hoge kwaliteit kunnen maken en die synchroon met het gesproken woord kunnen uitzenden. Voor een dergelijke uitzending zijn drie redacteuren tegelijk aan het werk:
  • De eerste luistert naar de spreker in beeld en ‘re-speakt’ simultaan, zonder te letten op eventuele spraakherkenningsfouten die in de titel op het computerscherm komen.
  • Een tweede redacteur corrigeert deze spraakherkenningsfouten in het computerscherm.
  • De derde brengt de titels tijdens de uitzending op tv op het juiste moment in beeld.
Momenteel worden Op1, M,  Buitenhof en Studio Voetbal op deze wijze ondertiteld. Voordelen van deze werkwijze:
  • De output is veel groter, er komt veel meer tekst in beeld
  • De titels worden meer synchroon met het beeld getoond. Dat betekent dat de tekst veel beter aansluit op het mondbeeld, waardoor die beter te volgen is.

Is bij live-uitzendingen alles live?
Er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van teksten en filmpjes die al voor de uitzending beschikbaar zijn. Zo ontvangen we vooraf vaak presentatieteksten en voice-overteksten. Deze worden vooraf bewerkt en omgezet in ondertitels die tijdens de uitzending één voor één in beeld worden gebracht.

Ondertiteling van NOS Journaals
TT888 heeft een directe verbinding met het systeem waarin de NOS-redacties teksten maken en filmpjes verzamelen. Zo komen de presentatieteksten van de journaallezers vrijwel automatisch in ons ondertitelsysteem binnen. Ook veel instarts kunnen we kort voor uitzending al voorbereiden. Dit geldt ook voor sportuitzendingen en Nieuwsuur.

Deze voorbereide titels worden handmatig in beeld gebracht tijdens de uitzending. Als er dan geschakeld wordt naar een verslaggever, of er is een gesprek (discussie) in de studio, dan schakelt ook de redacteur over op live ondertiteling.

Voor wie?
Uit recent onderzoek blijkt dat er ongeveer 4,5 miljoen teletekstondertiteling-gebruikers zijn. Dat is veel meer dan de 1,5 miljoen Nederlanders met gehoorproblemen. Mensen zetten de ondertiteling bijvoorbeeld aan vanwege omgevingsgeluiden tijdens het televisiekijken. Anderstaligen gebruiken de ondertiteling om de Nederlandse taal te leren. 

Wat wordt er allemaal ondertiteld?
Zo goed als het gehele Nederlandstalige aanbod van de publieke omroepen wordt door TT888 van ondertiteling voorzien. Het volledige overzicht staat op Teletekstpagina's 201-209. Op NPO Start zijn ondertitelde programma's voorzien van een teksticoon.

  • Momenteel wordt ruim 99% van het totale Nederlandstalige aanbod op NPO 1, 2 en 3 voorzien van ondertiteling. De wettelijke verplichting daarvoor is 95%.
  • Op NPO Start zijn alle uitzendingen met ondertiteling (terug) te zien, die tijdens de eerste uitzending op NPO 1, 2 en 3 ook van ondertiteling zijn voorzien.
  • Ook Informatie van de Rijksoverheid-spotjes en steeds meer STER-reclames worden ondertiteld. 
  • Voor de NPO themakanalen geldt dat 95% van de programma's ondertiteld moet worden. 
  • Vooruitkijken op NPO Plus: ook daar ondertitelen we steeds meer series. 
  • Ook veel kinderprogramma’s die bedoeld zijn voor kleuters zijn ondertiteld. Dit wordt erg op prijs gesteld door meekijkende ouders en grootouders.

Het verschil met vertalingstitels
De ‘gesloten’  TT888-ondertiteling is in de eerste plaats bedoeld voor dove en/of  slechthorende kijkers. Daardoor wijkt deze in een paar opzichten af van 'vertalende' ondertitels.

Zo maken wij meestal gebruik van meerdere kleuren om sprekers van elkaar te onderscheiden: wit, geel, lichtblauw en groen. Een wisseling van kleur geeft een wisseling van spreker aan. Het is dus niet zo dat iedere spreker een eigen kleur heeft. Wel geldt de afspraak dat presentatoren en interviewers zo veel mogelijk geel worden ondertiteld. Voor ironische opmerkingen is een speciaal leesteken ingevoerd. Dit ironieteken is (!), of (?) in vragende vorm.

Om geluiden weer te geven, worden witte hoofdletters gebruikt, bijvoorbeeld TELEFOON of DE MAN ZUCHT. Gezongen tekst wordt voorafgegaan door een sterretje.

Voorbereidbare ondertiteling
De meeste programma’s van NPO 1, NPO 2 en NPO 3 worden ruim voor uitzending aangeleverd. Daardoor kan de ondertiteling tot op de seconde nauwkeurig worden voorbereid. De ondertiteling loopt dan zo goed als synchroon aan het gesproken woord op tv. 

Automatische en semi-automatische ondertiteling
NPO maakt ook gebruik van automatische spraaktechnologie.

In de programma's wordt dit aangegeven met de titel: U KIJKT NAAR EEN PROGRAMMA MET AUTOMATISCHE ONDERTITELING. En aan het eind:  U HEBT GEKEKEN NAAR EEN PROGRAMMA MET AUTOMATISCHE ONDERTITELING.

De kwaliteit van deze ondertiteling is anders. De spreker in beeld wordt letterlijk gevolgd door de computer, er komt geen redacteur aan te pas. De automatische systemen kunnen niet alle woorden of namen herkennen en hebben ook moeite met interpunctie.

Bij sommige programma’s wordt deze automatisch gegenereerde ondertiteling in beperkte mate gecorrigeerd door een redacteur.

De keuze welke programma's worden voorzien van semi- of geheel automatische ondertitels wordt gemaakt op basis van beschikbare middelen, geschiktheid van het programma voor automatische spraakherkenning, en de kijkdichtheid van de programma’s .

Op deze manier wordt bij wijze van experiment het themakanaal NPO Politiek van 100% ondertiteling voorzien. NPO blijft inzetten op innovatie waardoor de inzet van deze technologie steeds betere resultaten zal opleveren.

Wist u dat Tweede Kamerdebatten met ondertiteling terug te zien zijn op de website van de Tweede Kamer? De ondertiteling van debatten en AO’s wordt daar gebaseerd op de verslagen die hiervan gemaakt worden, de Handelingen.

Contact
service.npo.nl
www.twitter.com/tt888